Διεθνής Ημέρα του Άντρα: Αναδεικνύοντας τις αθέατες ψυχικές πιέσεις της
σύγχρονης ανδρικής ταυτότητας
Η Διεθνής Ημέρα του Άντρα (19 Νοεμβρίου) αποτελεί μια ευκαιρία να
ανοίξουμε έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από την ψυχική υγεία και την ευημερία των
αντρών. Σε μια εποχή που η συζήτηση γύρω από τις ταυτότητες και τους κοινωνικούς
ρόλους εξελίσσεται, ο άντρας συνεχίζει να κουβαλά στερεότυπα και προσδοκίες
βαθιά ριζωμένες σε πολιτισμικές νόρμες. Η ημέρα αυτή δεν γιορτάζει μια «υπεροχή»
ούτε επιδιώκει σύγκριση με οποιαδήποτε άλλη ομάδα· αντιθέτως, προσκαλεί σε
αναγνώριση και κατανόηση των ιδιαίτερων δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι άντρες
στη σύγχρονη κοινωνία (Kiselica & Englar-Carlson, 2010).
Η προσκόλληση σε στερεοτυπικούς ρόλους ανδρισμού επηρεάζει άμεσα την
ψυχική υγεία, οδηγώντας σε: μειωμένη ικανότητα συναισθηματικής έκφρασης,
αυξημένη συναισθηματική απομόνωση, αποφυγή αναζήτησης βοήθειας, δυσκολία
στη δημιουργία βαθύτερων αι ασφαλών διαπροσωπικών σχέσεων (Mahalik et al.,
2021).
Η σιωπηλή πίεση: γιατί οι άντρες δεν μιλούν εύκολα για όσα νιώθουν
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα στη σύγχρονη βιβλιογραφία είναι ότι οι
άντρες εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά αναζήτησης ψυχικής βοήθειας, ακόμη κι
όταν βιώνουν σοβαρά συμπτώματα άγχους ή κατάθλιψης (Addis & Mahalik, 2003).
Η κοινωνική προσδοκία της αυτοδυναμίας λειτουργεί ως εσωτερικό εμπόδιο,
δημιουργώντας αυτο-στιγματισμό και τη πεποίθηση ότι η ανάγκη για υποστήριξη
σημαίνει αδυναμία.
Παράλληλα, οι άντρες παρουσιάζουν συχνά εναλλακτικές μορφές έκφρασης
ψυχικής δυσκολίας που δεν αναγνωρίζονται πάντα ως σύμπτωμα ψυχολογικής
πίεσης: ευερεθιστότητα ή θυμός, υπερλειτουργικότητα, εξάρτηση από εργασία
(workaholism), χρήση ουσιών ή αλκοόλ ως τρόπος ρύθμισης του άγχους,
σωματοποίηση (σωματικά συμπτώματα χωρίς οργανική αιτία) (Martin et al., 2013).
Αυτό οδηγεί σε ένα επικίνδυνο μοτίβο: οι άντρες βιώνουν συμπτώματα, αλλά δεν τα
αναγνωρίζουν ως ψυχικά, ούτε αναζητούν υποστήριξη.
Επιπλέον πιέσεις που αποδέχονται είναι η οικονομική και επαγγελματική
επιτυχία ή σταθερότητα (Wong et al., 2017), οδηγώντας τους πολλές φορές σε «burn
out». Η συναισθηματική λειτουργικότητα μέσα στις σχέσεις, όπου πλέον καλούνται
να είναι συναισθηματικά διαθέσιμοι —κάτι που όμως δεν έχουν διδαχθεί κοινωνικά
πώς να το κάνουν (Levant et al., 2014).
Ψυχική υγεία και αυτοκτονικότητα
Ένα σοκαριστικό αλλά σημαντικό δεδομένο: διεθνώς, οι άντρες εμφανίζουν
υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονικότητας σε σχέση με τις γυναίκες, παρότι οι γυναίκες
αναφέρουν συχνότερα συναισθηματική δυσφορία (WHO, 2023). Αυτό συνδέεται
άμεσα με την αποφυγή αναζήτησης βοήθειας και τη χρόνια καταπίεση
συναισθημάτων.
Γιατί η Ημέρα του Άντρα είναι απαραίτητη σήμερα
Η συγκεκριμένη ημέρα δεν αποτελεί απλώς υπενθύμιση· αποτελεί πρόσκληση
για αλλαγή. Μας ζητά: να αναγνωρίσουμε ότι οι άντρες έχουν ψυχική ζωή εξίσου
πολύπλοκη και εύθραυστη, να δούμε πίσω από τα στερεότυπα του «δυνατού» άντρα,
να επιτρέψουμε χώρο για ευαλωτότητα, να ενθαρρύνουμε την αναζήτηση
επαγγελματικής βοήθειας χωρίς ντροπή, να δημιουργήσουμε κοινωνίες και σχέσεις
που δεν τιμωρούν τη συναισθηματική έκφραση.
Πώς μπορεί να νιώθει ψυχική πίεση ο άντρας στη σημερινή κοινωνία;
Φόβος του “να μην παρεξηγηθεί”
Σε ένα κοινωνικό κλίμα όπου συζητούνται ανοιχτά ζητήματα έμφυλης βίας —
σωστά και αναγκαία — πολλοί άντρες φοβούνται ότι: μια κουβέντα μπορεί να
θεωρηθεί σεξιστική, μια συμπεριφορά μπορεί να παρερμηνευτεί, μια προσέγγιση
μπορεί να εκληφθεί ως παρενόχληση.
Αυτό μπορεί να δημιουργεί υπερένταση, αυτολογοκρισία και φόβο λάθους,
ειδικά σε χώρους κοινωνικούς ή επαγγελματικούς.
Πίεση να αποδείξει ότι “δεν είναι όπως οι κακοί άντρες”
Η δημόσια συζήτηση γύρω από τις γυναικοκτονίες μπορεί να κάνει κάποιους
άντρες να κουβαλούν ένα βάρος συλλογικής ενοχής, παρότι προσωπικά δεν έχουν
κάνει κάτι κακό.
Μερικοί νιώθουν ότι πρέπει συνεχώς να αποδεικνύουν ότι είναι: ασφαλείς,
αξιόπιστοι, σεβαστικοί, «καλοί άντρες».
Αυτό το συνεχές “απολογητικό” πλαίσιο κουράζει ψυχικά και δημιουργεί
αίσθηση ότι κρίνονται εξ αρχής.
Σύγχυση για τον ρόλο του άντρα σήμερα
Το political correctness και οι σύγχρονες συζητήσεις για ισότητα έχουν φέρει
πολύτιμες αλλαγές. Ταυτόχρονα όμως, αρκετοί άντρες βιώνουν ανασφάλεια για το τι
“επιτρέπεται” να είναι:
Να είμαι δυνατός; Ή φαίνεται τοξικό;
Να είμαι ευαίσθητος; Ή χάνω τον ρόλο μου;
Να κάνω το πρώτο βήμα; Ή γίνεται παρερμηνεύσιμο;
Να είμαι παραδοσιακός; Ή θεωρείται παρωχημένο;
Αυτή η σύγχυση ταυτότητας προκαλεί αίσθημα χαμένου ρόλου, που στη
βιβλιογραφία συνδέεται με άγχος και χαμηλή αυτοεκτίμηση (Mahalik et al., 2021).
Έντονος φόρτος πάνω στις “υποχρεώσεις” του άντρα
Παρά τη συζήτηση για ισότητα, πολλοί άντρες ακόμα νιώθουν ότι: πρέπει να
είναι οικονομικά σταθεροί, να μη δείχνουν προσωπικά προβλήματα, να είναι
συναισθηματικά δυνατοί χωρίς γκρίνια, να στηρίζουν άλλους χωρίς να στηρίζονται.
Όταν αυτό συνδυάζεται με κοινωνική πίεση να μην “αποτύχουν”, δημιουργεί
εσωτερική εξουθένωση, την οποία συχνά δεν παραδέχονται σε κανέναν.
Ακόμα, η ανάγκη του άντρα να ανταπεξέλθει σε πολλούς και διαφορετικούς
ρόλους, επαγγελματίας, οικονομικά σταθερός, συναισθηματικά διαθέσιμος,
σύγχρονος, αλλά και παραδοσιακός, φεμινιστής, αλλά χωρίς να χάνει τα όριά του,
ευγενικός, αλλά όχι «αδύναμος». Αυτό το μόνιμο juggling δημιουργεί συνεχή ψυχική
κόπωση.
Επομένως, οι κοινωνικές αλλαγές φαίνεται να απαιτούν από εκείνον να
επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του, να προσέχει διαρκώς πώς εκφράζεται, να δείχνει
ευαισθησία αλλά όχι “υπερβολική”, να είναι δυνατός αλλά όχι “τοξικός”, να
αποδεικνύει καθημερινά ότι είναι ασφαλής και σεβαστικός.
Η ανδρική ευαλωτότητα παραμένει ταμπού
Ενώ ενισχύεται η συζήτηση για τη γυναικεία ενδυνάμωση, ο άντρας συχνά
νιώθει ότι: δεν έχει πραγματικό χώρο να μιλήσει για τα συναισθήματά του, η δική του
δυσκολία θα αντιμετωπιστεί ως “μικρό ζήτημα”, αν δείξει ευαισθησία, θα θεωρηθεί
“αδύναμος”.
Το αποτέλεσμα;
Μοναξιά, απομόνωση, καταπίεση συναισθημάτων.
Αυτός είναι και ο λόγος που οι άντρες έχουν υψηλότερα ποσοστά αυτοκτονικότητας
παγκοσμίως (WHO, 2023).
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Addis, M. E., & Mahalik, J. R. (2003). Men, masculinity, and the contexts of help
seeking. American Psychologist, 58(1), 5–14. https://doi.org/10.1037/0003-
066X.58.1.5
Kiselica, M. S., & Englar-Carlson, M. (2010). Positive psychology and the masculine
strengths model. Professional Psychology: Research and Practice, 41(5),
396–404.
Levant, R. F., & Richmond, K. (2016). A review of research on masculinity ideologies
using the male role norms inventory. The Journal of Men's Studies, 24(3),
226–246.
Levant, R. F., Hall, R. J., & Rankin, T. J. (2014). Male role norms, knowledge,
attitudes, and beliefs about masculinity and relationships. Psychology of Men
& Masculinity, 15(4), 430–441.
Mahalik, J. R., Levi-Minzi, M., & Walker, G. (2021). Masculinity norms and mental
health: A review of the literature. Journal of Men's Health, 17(2), 45–58.
Martin, L. A., Neighbors, H. W., & Griffith, D. M. (2013). The experience of
symptoms of depression in men vs women. JAMA Psychiatry, 70(10),
1100–1106.
WHO. (2023). Suicide worldwide: Global health estimates. World Health
Organization.
Wong, Y. J., Millard, H., & Fowler, K. (2017). Moderation of the relationship
between masculine norms and work stress. Journal of Counseling Psychology,
64(3), 346–357.
Μπαλάσα Μάρθα (Ψυχολόγος- Ψυχοθεραπεύτρια CBT)
